Quỷ Cốc Tử truyền lại thế gian những bộ mưu lược vĩ đại, những thuật nhìn người, thuật dùng binh biến hóa khôn lường, nhưng mưu kế sâu sắc và đỉnh cao nhất của ngài vẫn bắt đầu từ một việc duy nhất: Thu phục chính mình.
Một kẻ chưa thắng nổi một niệm nóng nảy, một sự bốc đồng trong lòng mình, thì thử hỏi làm sao có thể chiến thắng được thế sự biến hóa khôn lường, đầy rẫy bẫy rập ngoài kia? Một người chưa giữ được cái tâm bình thản trước những lời khen chê tầm thường của người đời, thì làm sao giữ được nhân cách của mình trước sự cám dỗ tàn nhẫn của vòng xoáy danh lợi? Một người chưa chịu nổi một đoạn đường vắng vẻ, cô độc không ai ngó ngàng, thì làm sao có đủ tư cách để bước đến nơi có ánh sáng vinh quang thật sự?
Mọi đại sự trên thế gian này, nếu muốn thành tựu vững bền, đều cần đến một loại sức mạnh lặng thầm và vĩ đại: đó chính là sự bền bỉ, kiên định không bị kéo đi bởi những náo động, xô bồ bên ngoài. Khí chất của con người cũng hoàn toàn giống như dòng nước chảy trong lòng núi sâu. Nước muốn tụ lại thành một dòng sông sâu, có sức mạnh xẻ núi ngăn sông, thì nó phải biết tập trung, tụ lại một nơi duy nhất. Nếu dòng nước ấy cứ chảy tản mạn, rò rỉ khắp nơi khắp chốn, thì cuối cùng nó chỉ biến thành một chút hơi ẩm mờ nhạt trên mặt đất, chưa kịp tích tụ thành một con suối nhỏ đã phải chịu cảnh khô cạn, tiêu biến.
Tài năng của bạn cũng hoàn toàn như thế. Nếu ngày hôm nay bạn đặt tâm trí vào việc này, ngày mai nghe người ta nói lại đổi sang việc khác; lòng chưa kịp đào sâu đã vội thay đổi; nội lực chưa kịp tích lũy cho dày dặn đã vội vã phân tán ra ngoài, thì dù bạn có thông minh, sắc sảo đến đâu, cả đời bạn cũng chỉ sở hữu những thứ thông minh vụn vặt, không bao giờ làm nên trò trống gì. Trí tuệ thật sự của một đời người không nằm ở việc bạn biết rất nhiều đường đi, mà nằm ở việc bạn biết chọn lựa một con đường duy nhất đáng đi và có đủ định lực, có đủ sự gan lì để đi trên con đường đó cho đến khi ra được kết quả viên mạn.
Người đời thường lầm tưởng rằng càng chạy nhiều, càng bận rộn, càng làm nhiều việc cùng lúc thì càng ở gần với thành công. Nhưng họ không biết rằng, có những bước chạy điên cuồng chỉ làm hao tổn nguyên khí; có những nỗ lực điên cuồng chỉ xuất phát từ nỗi sợ hãi bị thua kém người khác; có những sự bận rộn ngập đầu chỉ là một cách hèn nhát để che giấu sự trống rỗng, mất phương hướng ở bên trong tâm hồn.
Kẻ có tâm tán loạn làm rất nhiều việc, xuất hiện ở rất nhiều nơi, nhưng việc nào cũng chỉ dừng lại ở mức nửa vời, dở dở ương ương. Gặp một chút khó khăn là họ lập tức đổi hướng; gặp một chút chậm trễ, chưa thấy kết quả là họ sinh lòng nghi ngờ; gặp người khác đi nhanh hơn mình là họ vội vã phủ nhận con đường mình đang đi. Họ thất bại không phải vì số phận không ban cho họ cơ hội, mà họ thua chính bản thân mình vì không có đủ sự kiên định để biến cơ hội thành một kỳ tích thành tựu.
Người có khí tụ thì hoàn toàn khác biệt. Họ không phải là những kẻ điếc, kẻ mù cách ly với thế giới, họ vẫn nghe thấy những âm thanh của cuộc đời nhưng họ biết rõ lời nói nào nên giữ lại trong tâm để suy ngẫm, lời nói nào nên để gió cuốn bay đi. Họ không phải không nhìn thấy những thành công rực rỡ của người khác, nhưng họ tuyệt đối không vì thế mà hoang mang, vội vã nhổ cái rễ của mình lên để chạy theo người ta. Họ không phải là không có những lúc dao động trước giông bão, nhưng họ luôn biết cách để cho sự dao động ấy lắng xuống, chờ cho mặt nước tâm trí trong vắt trở lại rồi mới đưa ra quyết định cuối cùng.
Thế giới bên ngoài có thể ồn ào, náo loạn đến đâu, trong lòng họ vẫn luôn giữ lại một khoảng không gian hoàn toàn tĩnh lặng. Đám đông ngoài kia có thể xô đẩy, chen lấn thế nào, bước chân của họ vẫn giữ nguyên một chừng mực, một nhịp điệu riêng biệt. Bởi vì sâu thẳm trong lòng họ có một cái trục vững chắc, có một cái neo kiên cường, nên cuộc đời này dù có xoay vần, đảo điên thế nào cũng không cách nào làm cho họ bị mất phương hướng.
Muốn tụ khí, trước hết phải biết học cách "bớt".
Bớt nhìn vào những chuyện thị phi, tranh chấp không liên quan đến cuộc đời mình.
Bớt phí lời giải thích với những kẻ vốn dĩ ngay từ đầu đã không muốn thấu hiểu mình.
Bớt chứng minh bản thân với những người chỉ chực chờ mình sơ hở để hạ bệ.
Bớt đem tâm trí đặt vào những cuộc hơn thua, được mất nhỏ nhen, vụn vặt hàng ngày.
Một ngày của một con người chỉ có bấy nhiêu tinh thần và năng lượng. Nếu bạn đem phân phát nó khắp nơi cho những lời bàn tán vô thưởng vô phạt, cho những ánh mắt lạnh nhạt của người dưng, cho những cuộc so sánh vô nghĩa trên mạng xã hội, thì đến khi bạn cần dồn lực để làm những việc lớn lao cho cuộc đời, nội tâm của bạn đã hoàn toàn cạn kiệt, khánh kiệt năng lực. Người khôn ngoan không bao giờ để cho tâm trí của mình bị cuộc đời mượn dùng một cách miễn phí và rẻ rúng như vậy. Họ biết giữ sức, giữ khí, giữ sự trong sáng, tinh khiết của trí tuệ để dành riêng cho những việc thực sự xứng đáng, những việc tạo ra giá trị cốt lõi cho sinh mệnh của họ.
Tâm không tán loạn tuyệt đối không đồng nghĩa với sự vô cảm, lạnh lùng hay quay lưng lại với nhân gian. Đó là một trạng thái tỉnh táo bậc cao của một người biết rõ đâu là việc chính, đâu là việc phụ; đâu là con đường dài hạn, đâu là sự cám dỗ nhất thời; đâu là lời góp ý chân thành đáng nghe để sửa mình, và đâu là những tiếng ồn độc hại chỉ làm hao tổn năng lượng của bản thân. Người hiểu đạo không đóng chặt cửa lòng mình lại, nhưng họ cũng tuyệt đối không mở toang cửa cho bất cứ thứ rác rưởi nào ngoài xã hội cũng có thể tự do bước vào. Họ có lòng bao dung để tiếp nhận thế giới, nhưng họ không bao giờ để thế giới nuốt chửng mất bản sắc của mình. Họ có sự mềm mại, uyển chuyển bên ngoài để thích nghi, nhưng bên trong nội tâm họ có một bộ xương sống vô cùng cứng cáp và kiên định.
Khi tâm bắt đầu thu lại, trí tuệ sẽ tự khắc sáng rõ hơn bao giờ hết. Khi trí tuệ đã sáng, con người ta sẽ bớt đưa ra những quyết định sai lầm dựa trên nỗi sợ hãi; bớt đi những sự lựa chọn mù quáng vì lòng ganh tỵ; bớt đi việc bỏ cuộc giữa chừng chỉ vì một phút mỏi mệt nhất thời. Khi nội khí của bạn đã dày dặn, một lời chê bai cay nghiệt không thể làm cho bạn sụp đổ; một lời khen ngợi tâng bốc không thể làm cho bạn bay bổng mất đi mặt đất. Khi bước chân của bạn đã chắc chắn, bạn không còn nhu cầu mỗi ngày phải nhìn dáo dác xem ai đang đi trước mình, ai đang đi sau mình. Bởi vì bạn đã hiểu thấu một chân lý: vận mệnh của một con người không nằm ở thời cơ bên ngoài, mà nằm hoàn toàn ở năng lực chứa đựng của nội tâm khi thời cơ xuất hiện.
Vận số tốt đẹp đến với một kẻ tâm loạn, sớm muộn gì cũng biến thành một tai họa khủng khiếp. Bởi vì họ vội vàng, họ tham lam, họ hấp tấp, phần nền móng chưa có một chút vững chãi nào đã khao khát dựng lên những tòa lầu các cao chọc trời, để rồi cả tòa nhà ấy sụp đổ đè chết chính họ. Vận số đến với một người khí tụ lại trở thành một bậc thang vĩ đại để họ bước lên đỉnh cao. Bởi vì họ đủ tĩnh lặng để quan sát toàn cục, đủ sâu sắc để suy xét mọi nguy cơ, và đủ bền bỉ để nắm giữ, vận hành khối tài sản hay quyền lực đó một cách lâu dài.
Cho nên trong cuộc sống, chúng ta mới thấy có những người gặp may mắn trúng số hay phất lên sau một đêm nhưng chỉ vài năm sau đã lụi bại, suy sụp còn thê thảm hơn xưa; lại có những người đi từng bước rất chậm rãi, âm thầm nhưng cuối cùng cuộc đời của họ lại vô cùng vững chãi, viên mãn. Sự khác biệt cốt lõi không nằm ở việc ông trời ban cho ai nhiều cơ hội hơn, mà nằm ở việc lòng người có đủ rộng, có đủ sức chứa để bao dung lấy cái phúc lành đó hay không. Đời người muốn khai vận, trước hết phải khai tâm. Muốn khai tâm, trước hết phải dẹp sạch sự loạn lạc, những tiếng ồn đang gào thét bên trong nội tâm mình. Khi những ham muốn vụn vặt, ích kỷ lắng xuống, con đường lớn thực sự mới bắt đầu hiển hiện ra trước mắt. Khi những tiếng ồn ào của thế giới bên ngoài nhạt nhòa đi, tiếng nói sâu thẳm của linh hồn bên trong mới trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.
Người tập trung vào chính mình tuyệt đối không phải là một kẻ ích kỷ, lập dị tách biệt khỏi cuộc đời. Đó là một người biết thu toàn bộ sinh lực, toàn bộ tinh hoa của sinh mệnh về đúng vị trí cốt lõi của nó. Họ không vội vã khoe khoang với thế giới rằng mình đang làm cái gì; không vội vã chứng minh cho người ta thấy mình sẽ thành công ra sao; không vội vã đòi hỏi cuộc đời phải công nhận tài năng của mình ngay lập tức. Họ lựa chọn một lối sống âm thầm, như lòng đất mẹ lặng lẽ tích lũy phù sa qua mùa đông giá rét, như dòng sông lớn âm thầm gom nhặt từng giọt nước từ các con suối nhỏ, như cái cây cổ thụ âm thầm cắm sâu những sợi rễ của mình vào lòng đất tối tăm giữa đêm muộn.
Để rồi đến một ngày, thứ mà người đời ngoài kia kinh ngạc gọi là "sự may mắn đột ngột", thực chất chỉ là kết quả tất yếu của một nguồn sinh khí đã được tích tụ đủ lâu, đủ dày. Thứ mà người đời gọi là "thời vận hanh thông", thực chất chỉ là giây phút nội lực thâm hậu bên trong gặp đúng thời điểm chín muồi của tự nhiên. Và thứ mà người đời tưởng là một sự bất ngờ kinh thiên động địa, thì đối với người hiểu đạo, đó chỉ là một hiện tượng vô cùng bình thường: hoa tự khắc sẽ nở khi mùa xuân đã thực sự tới.
Tâm không loạn thì khí sẽ tụ. Khí đã tụ thì lực sẽ sinh. Lực đã sinh thì vận số tự khắc mở ra. Khi bạn đã đạt đến cảnh giới ấy, bạn không cần phải chạy vạy khắp nơi để gõ cửa từng cơ hội, bởi vì chính cái năng lượng vững vàng, chính cái hào quang tự tại của bạn sẽ khiến cho những cánh cửa cần thiết tự biết cách mở ra để chào đón bạn bước vào. Một người càng nóng lòng muốn được thế giới nhìn thấy, thì họ càng dễ dàng đánh mất đi chính cái thứ cốt lõi khiến cho mình thực sự đáng được nhìn thấy. Bởi vì giá trị đích thực của một con người chưa bao giờ nằm ở những tiếng hô hào, những khẩu hiệu trống rỗng bên ngoài, mà nó nằm toàn bộ ở phần nội lực âm thầm, vững chãi tích tụ bên trong qua năm tháng.
Ngọc còn thô thì phải chịu đựng sự mài giũa đau đớn mới trở thành báu vật; hương có thơm thì phải chịu đựng quá trình ủ kín trong bóng tối mới có được sự đậm đà. Cái cây chưa đủ bộ rễ sâu xa thì đừng vội oán trách ông trời tại sao không ban cho hoa trái sum suê. Cuộc đời này chưa bao giờ bạc đãi những người có giá trị thực chất, chỉ là có quá nhiều người chưa kịp làm cho bản thân mình sâu dày đã vội vã đòi hỏi thế gian phải tôn sùng, kính trọng; chưa kịp làm cho bản thân mình vững chãi đã mong cầu có quý nhân đến nâng đỡ; chưa kịp có một giá trị gì đáng giá để trao đi mà đã mơ tưởng thiên hạ phải xếp hàng tìm đến mình.
Người đời thường mang một tâm lý rất thích "cầu". Họ cầu được công nhận, cầu được yêu thương, cầu được quý nhân dẫn đường chỉ lối, cầu được vận may gõ cửa đổi đời. Nhưng họ không hiểu rằng, càng cầu xin trong tâm thế thiếu thốn, nghèo nàn, lòng họ càng lộ rõ sự yếu mềm và bất an. Càng mong cầu người khác ban phát cho mình ánh sáng, càng chứng tỏ một sự thật thảm hại rằng bên trong nội tâm mình đang tối tăm, chưa tự thắp lên được một ngọn đèn.
Thế giới quan của Đạo gia nhìn nhận sự đời bằng một cái nhìn rất tĩnh lặng và tự nhiên:
Nước đủ sâu, tự khắc cá sẽ tìm đến mà bơi lội, chẳng cần dòng nước phải cất tiếng gọi.
Núi đủ cao, tự khắc mây ngàn sẽ tụ hội về bao phủ, chẳng cần ngọn núi phải vẫy gọi.
Hoa có hương thơm ngào ngạt, tự khắc ong bướm sẽ bay đến, chẳng cần đóa hoa phải van xin, nài nỉ.
Khi một bản thể, một con người có đủ cái khí chất nội tại của nó, vạn vật xung quanh tự khắc sẽ cảm ứng được mà tìm về. Con người chúng ta ở đời cũng hoàn toàn như vậy. Khi trong con người bạn có thực lực thực sự, có nhân cách cao thượng, có trí tuệ sáng suốt, có sự ổn định và một độ tin cậy tuyệt đối, thì dù bạn có sống im lặng, có khiêm nhường đến đâu, người khác tự khắc vẫn nhận ra và tìm đến bạn với sự kính trọng sâu sắc nhất.
Quỷ Cốc Tử hiểu sâu sắc đạo lý dùng người, cho nên ngài lại càng thấu rõ cái đạo lý làm sao để khiến cho người khác khao khát muốn sử dụng, muốn hợp tác với mình. Trên đời này, không có một bậc đại phú, đại trí nào lại đi đặt niềm tin lâu dài vào một kẻ chỉ biết suốt ngày mở miệng kêu than rằng mình thiếu thốn cơ hội, bị cuộc đời bất công. Người có thể được giao phó những trọng trách lớn lao, những đại sự quốc gia, không phải vì họ dùng lời nói để chứng minh mình xứng đáng, mà vì trong chính cách họ sống hàng ngày, cách họ xử lý những việc nhỏ nhất, cách họ giữ trọn vẹn từng chữ tín, cách họ thản nhiên chịu đựng những áp lực ngàn cân – tất cả đã toát ra một thứ thần lực khiến cho người bên cạnh cảm thấy vô cùng an tâm và tin tưởng.
Muốn quý nhân xuất hiện trong cuộc đời mình, trước hết bản thân bạn phải rèn luyện để trở thành một mảnh đất màu mỡ, để không làm lãng phí, không làm chết yểu hạt giống cơ hội mà quý nhân trao tặng. Muốn cơ hội lớn tìm đến, trước hết đôi vai của bạn phải đủ rộng, đủ cứng cáp để gánh vác khối lượng của cơ hội đó. Muốn tài lộc ở lại lâu bền với gia tộc, trước hết tâm trí của bạn phải có đủ sự tỉnh táo, đủ đức hạnh để không bị sự giàu sang làm cho mê muội, tha hóa.
Rất nhiều người ngoài kia gặp được một chút may mắn nhỏ nhặt trong đời liền vội vàng tưởng rằng mình là kẻ có đại phúc khí. Nhưng vì bên trong nội tâm chưa có nền móng vững chắc, cái phúc nhỏ nhoi ấy nhanh chóng biến thành mầm mống của tai họa, khiến họ kiêu ngạo rồi ngã xuống vực sâu. Có những người được cấp trên trao cho cơ hội lớn, nhưng vì năng lực thực tế chưa tới đâu, làm hỏng việc, làm tổn thất đại cục, rồi quay sang oán trách người ta tại sao không cho mình cơ hội lần thứ hai. Có những người may mắn gặp được quý nhân trong đời, nhưng vì cái tâm còn quá tham lam, sinh khí còn quá nông cạn, chỉ biết ích kỷ nhận lấy tài lộc mà không biết tu dưỡng bản thân, không biết báo đáp, cuối cùng khiến cho quý nhân phải thất vọng mà quay lưng rời xa. Có những người có rất nhiều tiền bạc trong tay do thừa kế hay may mắn, nhưng vì không có trí tuệ để quản lý tiền, không có đức hạnh để sử dụng tiền vào việc nghĩa, không có định lực trước lòng tham, nên tiền bạc càng đến nhiều lại càng làm lộ rõ cái sự yếu kém, mục rỗng ở bên trong con người họ.
Vì vậy, điều thực sự đáng để bạn cầu nguyện và nỗ lực đạt được trong cuộc đời này, tuyệt đối không phải là việc cầu mong cuộc đời hãy mau mau ban phát cho mình nhiều tiền hơn, nhiều danh vọng hơn. Mà điều đáng cầu chính là cầu cho bản thân mình có đủ độ sâu để khi nhận được tài lộc, nhận được quyền lực mà không bị tha hóa, không bị hỏng người; có đủ sự vững chãi để khi sở hữu mọi thứ mà không bị mất đi bản tâm.
Một người thực sự có giá trị cao, họ không bao giờ có nhu cầu phải nói quá nhiều, phải quảng cáo rầm rộ về giá trị của bản thân mình. Họ không cần mỗi ngày phải phô bày cuộc sống sang chảnh lên mạng xã hội; không cần phải đem mọi thành tựu, mọi tấm bằng khen ra để làm cờ hiệu chứng minh với thiên hạ; không cần phải sống trong nỗi sợ hãi rằng ai đó ngoài kia sẽ không biết mình đang nỗ lực cố gắng. Bởi vì họ hiểu sâu sắc rằng tiếng vang lớn nhất, có sức công phá mạnh mẽ nhất của một con người không đến từ cái miệng, mà nó đến từ kết quả thực tế của công việc. Khí chất mạnh mẽ nhất, khiến người khác phải nể sợ, không đến từ bộ quần áo hàng hiệu hay dáng vẻ đạo mạo bên ngoài, mà nó đến từ sự ổn định, bất biến của nội tâm trước mọi biến động. Danh tiếng bền vững nhất, truyền tụng qua năm tháng, không đến từ những lời khoe khoang, tự cao, mà đến từ việc người khác đã nhiều lần nhìn thấy, nhiều lần trải nghiệm và xác nhận rằng bạn là một con người vô cùng đáng tin cậy.
Một con người có thể chọn lối sống hoàn toàn im lặng, nhưng những việc họ làm ra sẽ tự cất tiếng nói vang dội thay họ. Một người có thể lựa chọn thái độ sống vô cùng khiêm nhường, cúi đầu trước mọi người, nhưng giá trị cốt lõi của họ không vì cái cúi đầu ấy mà bị thu nhỏ đi một phân nào. Kẻ yếu nhược thường sống một cuộc đời vô cùng tội nghiệp trong ánh mắt của thiên hạ: được người ta khen một câu thì lòng bay bổng lên chín tầng mây, kiêu ngạo vô lối; bị người ta chê một câu thì lòng lập tức rơi xuống vực sâu địa ngục, buồn bã oán hận. Một câu nói vô thưởng vô phạt của kẻ đồng nghiệp có thể làm cho họ vui vẻ cả ngày, nhưng cũng một câu nói khích bác của kẻ tiểu nhân có thể khiến cho họ mất ngủ trọn cả đêm. Họ sống một cuộc đời giống như một chiếc thuyền lá nhỏ nhoi không có cái neo vững chắc đặt giữa đại dương bao la, gió từ phương nào thổi tới thì chiếc thuyền ấy lập tức trôi dạt về phương đó, hoàn toàn bất lực trong việc tự chủ.
Nhưng những người một khi đã bồi đắp được cái gốc rễ nội tâm sâu dày thì hoàn toàn khác biệt. Lời khen ngợi hoa mỹ của người đời không thể làm cho họ quên đi những khuyết điểm của mình mà sinh lòng ngạo mạn. Lời chê bai, sỉ vục cay nghiệt của kẻ thù không thể làm cho họ tự căm ghét hay nghi ngờ bản thân. Họ lắng nghe mọi lời nói của thế gian để suy xét, để gạn đục khơi trong, chứ tuyệt đối không lắng nghe để rồi tự sụp đổ. Họ sẵn sàng đón nhận những lời góp ý thẳng thắn nếu lời ấy có đạo lý, có tính xây dựng, nhưng họ cũng tuyệt đối biết cách phớt lờ, không để cho những tiếng ồn ào vô nghĩa, những lời xúc xiểm bẩn thỉu cướp đi sự bình thản, an nhiên trong tâm hồn mình. Bởi vì sâu thẳm trong lòng họ đã có một cây thước đo giá trị của riêng mình, nên họ không bao giờ dại dột đem vận mệnh của cuộc đời mình đặt lên đầu môi chót lưỡi của thiên hạ.
