PHẦN 1: BẢN CHẤT CỦA SỰ TÁN LOẠN VÀ KHỔ ĐAU TRONG CUỘC ĐUA HƯ ẢO
Con người sinh ra giữa trần thế, từ lúc biết nhận thức đã được dạy phải nhìn về phía trước, phải chạy thật nhanh, phải chiếm đoạt và sở hữu. Người đời thường lầm tưởng rằng muốn có tất cả thì phải dốc cạn sinh mệnh để lao về phía thiên hạ, lao vào những cuộc tranh đoạt không hồi kết của danh lợi, tiền tài và sự công nhận. Nhưng mấy ai hiểu được một nghịch lý tàn nhẫn: càng mải miết đuổi theo những ảo ảnh bên ngoài, tâm can càng trở nên rỗng tuếch; càng biết buông bỏ ngoại vật để quay về đối diện với chính mình, vạn sự trong thiên hạ mới bắt đầu âm thầm tụ hội.
Quỷ Cốc Tử – bậc thánh triết đứng sau bức màn nhung của lịch sử, người nhìn thấu dòng chảy của thế sự và những góc khuất tăm tối nhất của lòng người – đã nhìn rõ một đạo lý sâu thẳm như vực thẳm. Ngài thấy rằng: Kẻ yếu trong thiên hạ luôn bận rộn nhìn xem người khác đang hơn mình điều gì, họ sống bằng ánh mắt của người đời và tự định nghĩa giá trị của mình thông qua sự thèm khát. Ngược lại, người khôn ngoan thật sự chỉ lặng lẽ hỏi bản thân một câu duy nhất mỗi khi đêm về: Hôm nay, ta đã mạnh thêm được bao nhiêu? Nội tâm của ta đã vững chãi hơn ngày hôm qua được mấy phần?
Một con người, nếu cứ đem toàn bộ tâm trí của mình đặt vào lời khen tiếng chê của nhân gian, đặt vào ánh mắt phán xét của xã hội, đặt vào sự thành bại nhất thời hay những vận may rủi của kẻ khác, thì sinh khí trong lồng ngực của họ sẽ bị cuộc đời kéo đi. Nó tản mát và mỏng manh như làn khói xám trước cơn cuồng phong, chưa kịp tụ lại đã tan biến vào hư không.
Nỗi bi kịch lớn nhất của thời đại này chính là sự vội vã. Chúng ta chứng kiến những con người chưa kịp thành tựu đã lo so sánh, chưa kịp tích lũy nội lực đã vội vã chứng minh, gốc rễ chưa kịp cắm sâu vào lòng đất đã khao khát được nở hoa rực rỡ trước mắt người đời. Họ sống một cuộc đời vay mượn, vay mượn sự tự tin từ những tiếng vỗ tay, vay mượn cảm giác an toàn từ những con số vô hồn. Nhưng họ quên mất rằng, thứ thật sự quyết định vận mệnh của một con người không phải là thế giới bên ngoài có bao nhiêu cơ hội, mà là nội tâm bên trong có đủ sức chứa, có đủ tầm vóc để đón nhận và chuyển hóa cơ hội ấy hay không.
Không phải quý nhân chưa đến với cuộc đời bạn, mà là giá trị và đức hạnh của bạn đã đủ dày, đã đủ sáng để quý nhân nhìn thấy và gửi gắm niềm tin chưa? Không phải tài lộc đang ở quá xa bạn, mà là trí tuệ, năng lực và nhân cách của bạn đã đủ vững để khi tài lộc rơi vào tay, nó không biến thành nguồn hỏa hoạn thiêu rụi chính bản thân bạn? Người hiểu đạo lý lớn trong thiên hạ không bao giờ vội vàng tranh giành với đời. Họ biết thu ánh mắt lại, gom tâm ý về, sửa từng vết nứt trong tâm tính, dưỡng từng phần nguyên khí bị hao tổn, và bồi đắp từng lớp gốc rễ trong thầm lặng. Khi tâm không còn tán loạn thì tuệ trí tự khắc sáng ngời. Khi sinh khí đã tụ lại một điểm thì vận số tự khắc khai mở. Khi bản thân bạn đã đủ sâu dày, những thứ bạn từng cố gắng đuổi theo trong mỏi mệt suốt nửa đời người, sẽ tự biết tìm đường mà tìm đến.
PHẦN 2: CÁI KHỔ CỦA SỰ SO SÁNH VÀ SỰ BẬN RỘN SAI ĐƯỜNG
Quỷ Cốc Tử từng nhắc nhở người đời một câu tưởng chừng như nhẹ nhàng nhưng lại có sức nặng vạn quân: Muốn có được thiên hạ bên ngoài, trước hết phải thắng được sự tán loạn bên trong chính mình.
Con người ta đứng giữa nhân gian, nhưng lòng lại không đặt dưới chân mình mà luôn ngước nhìn xem thiên hạ đang đi đến đâu. Kiểu sống ấy, sớm muộn gì cũng khiến bạn đánh mất phương hướng của cuộc đời. Bởi lẽ, đôi mắt của con người có một đặc tính rất đáng sợ: một khi đã quen nhìn ra ngoài, quen phán xét và ngưỡng mộ người khác, nó sẽ rất khó, thậm chí là hoàn toàn bất lực trong việc nhìn thấy những vết nứt đang ngày một lan rộng bên trong nội tâm mình.
Hãy nhìn lại xem, đã bao nhiêu lần chúng ta rơi vào cái vòng xoáy u tối ấy:
Thấy người khác giàu sang, lòng ta lập tức sinh ra sự nóng vội, bất an.
Thấy người khác được trọng dụng, tôn vinh, lòng ta lại sinh ra sự tủi hờn, oán trách.
Thấy người khác đi nhanh, đạt được thành tựu sớm, lòng ta sinh ra nỗi mặc cảm tội lỗi.
Thấy người khác được ngợi ca, lòng ta lại dấy lên sự ganh ghét, đố kỵ âm thầm.
Cứ như vậy, một sinh mệnh vốn dĩ có thể lặng lẽ, bình thản vun trồng mảnh đất của chính mình, lại tự nguyện đem toàn bộ năng lượng và thời gian tiêu hao vào những cuộc so đo vô bổ không bao giờ có hồi kết. Cái khổ lớn nhất của kiếp nhân sinh không phải là việc bạn thua kém người khác, mà là việc bạn không còn nhận ra con đường độc nhất vô nhị của chính mình.
Một người nếu ngày nào cũng đặt tâm trí lên bước chân của thiên hạ thì bước chân của chính họ sẽ trở nên rối loạn, dẫm đạp lên nhau mà ngã quỵ. Họ không còn đủ tỉnh táo để hỏi bản thân những câu hỏi cốt lõi: Ta đang thiếu hụt điều gì? Ta cần sửa đổi tính xấu nào? Ta nên bồi đắp năng lực gì? Họ chỉ thắc mắc trong sự u uất: Vì sao người kia lại hơn ta? Vì sao cuộc đời này lại ưu ái họ mà bạc đãi ta? Khi những câu hỏi ấy vang lên, sinh khí trong lòng lập tức tản mát ra ngoài, tuệ trí trong tâm mờ mịt đi, và sức mạnh nội tại ngày một yếu nhược.
Quỷ Cốc Tử nhìn người không bao giờ nhìn vào những lời tuyên ngôn mạnh mẽ bên ngoài, ngài nhìn vào khí thế, vào độ tĩnh lặng bên trong. Một người tâm thần loạn lạc, dù có cố nói những lời đanh thép, đao to búa lớn đến đâu cũng không có lực, chỉ là sự hư trương thanh thế để che giấu nỗi sợ hãi. Một người khí tán, tinh thần phân tán khắp nơi, dù có tài năng thiên bẩm cũng khó lòng thành tựu được việc lớn.
Bởi lẽ, thành bại trên đời này không chỉ được quyết định bởi cơ hội bên ngoài mà còn do sức chứa của chiếc bình nội tâm. Cơ hội lớn đến với một người chưa đủ tĩnh sẽ ngay lập tức biến thành sự hoang mang, lo sợ rồi dẫn đến sai lầm. Quý nhân gặp được một người chưa đủ giá trị, chưa đủ độ tin cậy thì cũng khó lòng ở lại lâu dài. Tài lộc rơi vào tay kẻ thiếu đức thiếu trí thì sớm muộn gì cũng trở thành tai họa cho gia tộc. Cho nên, người đại trí trước hết không vội nhìn xem người khác đã có được những gì, mà luôn nhìn lại xem bản thân mình còn đang khiếm khuyết điều gì.
PHẦN 3: TRIẾT LÝ GỐC RỄ CỦA ĐẠO GIA VÀ NỘI LỰC ĐÍCH THỰC
Trong thế giới quan của Đạo gia, gốc rễ luôn luôn quan trọng và quyết định sự sống còn của cành lá. Cành lá, hoa trái có thể xanh tươi, rực rỡ, khoe sắc trong một mùa xuân ấm áp, nhưng nếu phần gốc rễ bên dưới mục rỗng, yếu nhược, thì chỉ cần một trận cuồng phong của mùa đông kéo đến, cả cái cây đại thụ ấy cũng sẽ lập tức đổ rạp và chết khô.
Con người chúng ta ở đời cũng hoàn toàn như vậy. Những thứ như danh tiếng, tiền tài, địa vị xã hội, hay các mối quan hệ ngoại giao phức tạp ngoài kia – suy cho cùng, tất cả chỉ là cành lá, là phần ngọn bên ngoài mà thôi. Tâm tính, năng lực thực chất, đức hạnh và bản lĩnh chịu đựng nghịch cảnh mới chính là phần gốc rễ cắm sâu vào lòng đất. Một kẻ chỉ chăm chăm nhìn vào cành lá sum suê của nhà người khác sẽ hoàn toàn quên mất việc phải tưới nước, bón phân cho gốc rễ của chính mình. Đến khi mưa gió bão bùng của cuộc đời đột ngột kéo đến, họ mới bàng hoàng nhận ra rằng: tất cả những thứ vay mượn từ ánh mắt, từ sự công nhận của thiên hạ đều là hư vô, không có một chút sức mạnh nào để che chở cho họ qua cơn hoạn nạn.
Rất nhiều người trong chúng ta luôn sống trong trạng thái ảo tưởng, tưởng rằng mình bất hạnh vì thiếu thốn cơ hội. Nhưng sự thật tàn nhẫn là: bạn không thiếu cơ hội, bạn chỉ thiếu sự chuẩn bị mà thôi. Bạn tưởng mình cô độc vì thiếu người giúp đỡ, nhưng thực chất là bạn thiếu sức hút nội tại để người khác muốn đứng bên cạnh. Bạn tưởng mình bị cuộc đời bạc đãi, bất công, nhưng thực ra là bản thân bạn chưa đủ sâu để giữ lại phúc khí, chưa đủ bền bỉ để chịu đựng ngọn lửa của sự thử thách, và chưa đủ sáng suốt để nhận ra lối đi giữa màn sương mù. Cơ hội không phải là không xuất hiện, chỉ là khi nó đến, đôi bàn tay của bạn quá yếu ớt, quá run rẩy, không đủ vững vàng để nắm giữ lấy nó. Quý nhân không phải là không xuất hiện, chỉ là khi họ nhìn vào bạn, họ không tìm thấy ở bạn một khí chất, một nhân cách đáng để họ gửi gắm nguồn lực và niềm tin.
Người chưa hiểu đạo luôn vận hành cuộc đời theo một tư duy ngược ngạo: họ muốn cuộc đời phải thay đổi trước rồi lòng họ mới bình yên; họ muốn người khác phải công nhận, khen ngợi mình trước rồi mình mới có tự tin; họ muốn hoàn cảnh phải hoàn toàn thuận lợi, trải đầy hoa hồng rồi mình mới bắt đầu cố gắng. Nhưng những bậc đại trí tuệ thừa hiểu rằng: nếu bên trong nội tâm bạn không có sự chuyển dịch và thay đổi, thì thế giới bên ngoài dù có đổi thay đến thế nào cũng chỉ là sự an ủi nhất thời, phù du như bọt nước.
Nếu tâm bạn còn tán loạn, còn đầy rẫy sự bất an và oán hận, thì dù bạn có đứng ở đâu, bạn cũng sẽ thấy cuộc đời này toàn là sự bất công. Nếu lòng bạn còn yếu mềm, phụ thuộc, thì gặp bất cứ ai bạn cũng thấy mình bị đe dọa và tổn thương. Nếu trí tuệ của bạn còn mờ mịt, thì cơ hội lớn đến ngay trước mắt bạn cũng không nhận ra, nguy cơ chí mạng cận kề bạn cũng không biết đường mà né tránh.
Nhìn lại chính mình, tuyệt đối không phải là một hành vi tự trách mắng đến mức kiệt quệ tinh thần, cũng không phải là sự phủ nhận phũ phàng giá trị của bản thân. Đó là một trạng thái tỉnh thức, một cái nhìn lạnh lùng nhưng sâu sắc, mềm mại nhưng vô cùng chắc chắn. Đó là dũng khí dám nhìn thẳng vào những chỗ yếu kém nhất của mình mà không trốn tránh; dám nhìn vào lòng tham, sự ích kỷ của mình mà không tìm lời tô vẽ; dám thừa nhận sự lười biếng, nóng vội, đố kỵ và tự ti của chính mình mà không đổ hết tội lỗi cho số phận hay hoàn cảnh. Người có thể nhìn rõ chính mình trong gương một cách trần trụi nhất, chính là người bắt đầu có khả năng nắm lấy quyền kiểm soát và thay đổi vận mệnh của cuộc đời mình.
PHẦN 4: THUẬT DƯỠNG KHÍ VÀ ĐỊNH LỰC TRƯỚC SÓNG GIÓ NHÂN GIAN
Muốn dưỡng khí thì bước đầu tiên và quan trọng nhất là phải biết ngừng làm hao tổn khí. Muốn tích tụ năng lượng thì trước hết phải ngừng phung phí nội lực vào những chuyện thị phi không thuộc về mình.
Mỗi một lần bạn đem lòng mình đi so sánh với người khác là một lần bạn tự tay rạch một nhát dao làm suy kiệt khí vận của chính mình. Mỗi một lần bạn đem cuộc đời, đem những giá trị của mình đặt lên bàn cân của thiên hạ để mong cầu một sự định giá, là một lần bạn tự nguyện giao nộp quyền tự chủ nội tâm vào tay kẻ khác. Người khôn ngoan biết thu hẹp tầm mắt của mình lại, không phải vì họ sợ hãi thế gian, không phải vì họ hèn nhút, mà là vì họ thấu hiểu một chân lý: Thiên hạ này rộng lớn vô cùng, nhìn cả đời cũng không bao giờ hết; nhưng lòng mình lại rất nhỏ bé, chỉ cần bỏ quên, không chăm sóc một ngày thôi là cỏ dại, gai góc đã mọc đầy.
Những người có định lực lớn không cần biết và không quan tâm ai ngoài kia đang đi nhanh hơn mình. Họ biết rất rõ một quy luật vĩ đại của tự nhiên: mỗi một sinh mệnh có một thời kỳ riêng, mỗi một loài cây có một mùa nở hoa riêng, và mỗi một con người có một căn cơ, một nhịp điệu hoàn toàn khác biệt.
Cây trúc xanh kia phải mất nhiều năm cắm rễ sâu dưới lòng đất tối tăm rồi mới vươn mình cao vút, nó không vì thấy những loài hoa khác nở sớm vào mùa xuân mà tự căm ghét thân mình rỗng ruột.
Ngọn núi cao trong rừng sâu không vì thấy phố thị ngoài kia náo nhiệt, phồn hoa mà tự rời bỏ vị trí đứng vững chãi vĩnh hằng của nó.
Người hiểu đạo cũng như vậy, họ tuyệt đối không lấy nhịp sống, không lấy thước đo thành công của kẻ khác để làm tiêu chuẩn cho sinh mệnh của chính mình.
Khi một con người bắt đầu thực sự quay về với chính mình, bạn sẽ thấy họ bớt đi sự ồn ào nhưng nội tâm lại sâu sắc hơn; họ bớt đi sự nóng vội nhưng từng bước đi lại chắc chắn hơn; họ bớt đi sự cầu cạnh, van xin người khác nhưng giá trị nội tại lại ngày một cao hơn. Họ hiểu rằng muốn được cuộc đời tôn trọng, trước hết bản thân phải có một năng lực, một nhân cách đủ cứng cáp để cuộc đời không thể xem nhẹ. Muốn được cơ hội tìm đến, trước hết phải biến bản thân thành một mảnh đất màu mỡ để hạt giống cơ hội có thể bén rễ sâu xa. Muốn có được tài lộc bền vững qua nhiều thế hệ, trước hết phải có một cái tâm đủ tĩnh, trí đủ sáng và đức dày để làm cái neo giữ lấy khối tài lộc ấy.
Hãy tưởng tượng đời người giống như một dòng nước chảy. Nước càng đục, càng chứa nhiều tạp chất thì phản chiếu cảnh vật xung quanh càng hỗn loạn, méo mó. Nước càng trong trẻo, càng lắng đọng thì càng soi thấu được tận trời cao xanh ngắt. Tâm của con người cũng hoàn toàn như thế. Khi bạn còn để cho những xô bồ, những tiếng ồn của thiên hạ kéo đi, thì bất cứ một hình bóng bè bạn, một lời nói phong long bên ngoài nào cũng đủ sức làm cho lòng bạn dao động, lảo đảo. Nhưng khi tâm bạn đã lắng xuống như mặt hồ không một gợn sóng, bạn mới có thể nhìn thấy rõ ràng con đường ngay dưới chân mình mà bước đi không lầm lạc.
Người khôn ngoan không bao giờ tốn công sức đi tranh giành ánh hào quang với người khác, họ âm thầm quay về thắp lên ngọn đèn dầu trong chính lồng ngực của mình. Ngọn đèn ấy một khi đã tích đủ dầu, đã bùng cháy đủ sáng, thì chẳng cần bạn phải chạy đi gõ cửa từng nhà để giới thiệu, thiên hạ ngoài kia tự khắc sẽ bị thu hút và nhìn thấy bạn.
Trong cuộc đời này, điều đáng sợ nhất không phải là việc bạn đi chậm, mà là việc bạn đi chưa được bao xa đã vội vã đổi hướng vì nghe theo lời người khác. Điều đáng lo ngại nhất không phải là bạn chưa có danh vọng, chưa có tiền bạc, chưa có một chỗ đứng vững chắc trong xã hội, mà là việc lòng bạn vừa mới khởi lên một ý chí, một ước mơ, thì ngay lập tức đã bị một tiếng xì xào, một lời chê bai nhỏ nhặt bên ngoài làm cho lay động và từ bỏ.
Những kẻ tâm không định giống như ngọn đèn cầy đặt trước gió lớn, chưa kịp soi sáng đường cho ai đã tự mình chập chờn rồi vụt tắt trong đêm tối. Hôm nay thấy người ta làm nghề này giàu có liền lập tức bỏ hết mọi thứ để lao vào kiếm tiền bằng mọi cách. Ngày mai thấy người khác nổi danh ở lĩnh vực kia liền muốn đổi đường để cầu danh tiếng. Hôm sau nữa nghe một lời phê bình của kẻ qua đường lại quay sang nghi ngờ chính năng lực của bản thân. Nghe một lời khen ngợi xã giao lại vội vã tưởng rằng mình đã là bậc vĩ nhân thành đạt.
Cứ như vậy, cả một đời họ không phải là thiếu tài năng, mà là thiếu một cái gốc, thiếu một mảnh đất lành để tài năng ấy có thể cắm rễ sâu và phát triển. Đạo gia nhìn nhận một con người không chỉ ở những việc hiển hách họ làm ra, mà nhìn vào cái thần khí, cái sự bình thản bên trong khi họ thực hiện việc ấy. Cùng một con đường gập ghềnh, người có tâm định đi qua sẽ biến nó thành lối đi lớn; người có tâm loạn đi qua lại biến nó thành một mê cung quẩn quanh đầy cạm bẫy. Cùng một cơ hội mười năm có một, người khí tụ gặp được sẽ biết cách trầm tĩnh nắm giữ; người khí tán gặp được lại biến nó thành sự do dự, hoảng hốt để rồi nhìn nó tuột mất trong sự tiếc nuối muộn màng.
